A Review Research by M. Kavir on Persian Culture and Symbols

حفاری‌های پومپی، كه زير مواد مذاب آتش‌فشانی و خاكستر پنهان شده بود، به دست آمده است. اين خاتم‌کاری جنگ ايسوس را نشان می‌دهد که در سال 333 قبل از ميلاد واقع شد و در اين جنگ بود که اسکندر کبير داريوش، آخرين پادشاه هخامنشی، را شکست داد. در طرف چپ اين تخته سنگ صورت اسکندر را کشيده‌اند که در ميان سپاه خويش سوار ايستاده است. در طرف راست، روبه‌روی اسکندر، داريوش پادشاه ايران روی گردونه‌ی جنگی برپاست و او در ميان لشکر ايران است که از هجوم لشکر اسکندر مقدونی در شرف فرار است. در عقب داريوش، سواری بيرق در دست دارد. به همين قسمت خاتم‌کاری شکستی وارد آمده است که به خاطر آن، درست سنگ بيرق هويدا نيست. با وجود اين، قسمت بالايی خود بيرق و نوک نيزه‌يی که بيرق به آن وصل است و هم‌چنين قسمتی از ريشه‌هايی که برای زينت بيرق آويخته بودند، به خوبی نمايان است. از آن‌جايی که پومپی در سال 79 ميلادی با آتش‌فشان کوه وزوو خراب و پنهان گشت، پس بايست اين تخته سنگ خاتم‌کاری مدتی قبل از اين تاريخ به اتمام رسيده باشد و گمان می‌رود که تاريخ تمام شدن اين تخته سنگ هم‌زمان با تولد عيسا باشد. شکل ديگری هم که از همان عصر به يادگار مانده است، شباهت تمامی دارد با تصوير درفش کاويانی که در تخته سنگ خاتم‌کاری پومپی منقوش است. اين شکل دوم عبارت است از سکه‌های يک سلسله از ملوک عصر ديادوخ‌ها، خلفای اسکندر که در مملکت اصلی هخامنشيان نفوذی پيدا کرده و تا زمان اشکانيان حکم‌رانی می‌کردند. نفوذ و استقلال اين سلسله به اندازه‌يی بود که سکه به نام خود می‌زدند. لقب اين سلسله فراتاکارا، يعنی آتش‌پرستان، بوده و از اين رو معلوم می‌شود که آن‌ها پی‌روی دين اَوستا را می‌کرده‌اند. اين مسأله از پشت سکه هم معلوم می‌شود. روی سکه فقط سر پادشاه را نشان می‌دهد. در پشت سکه آتش‌کده‌يی که پادشاه در مقابل او ايستاده نماز می‌کند، منقوش است. روی آتش‌کده آتش مقدس سوزان است و بالای آن خدای بزرگ اهورامزدا در پرواز است. در عقب اين آتش‌کده شکلی ديده می‌شود که از هر حيث هم شبيه به بيرق ايران در خاتم‌کاری پومپی است هم شباهت تامه‌يی به درفش کاويانی که فردوسی وصف کرده است دارد و هم‌چنين آن اختری که فريدون با جواهر زينت داده و روی چرم‌پاره‌ی بيرق نصب کرده بوده، آشکارا نمايان است.

از توافق اين سه مأخذ، يعنی خاتم‌کاری پومپی و سکه‌های خلفای اسکندر و وصف شاه‌نامه که از منابع بسيار قديم در دست است، آشکار می‌شود که درفش کاويانی چه شکل داشته است. اين درفش عبارت بوده از يک قطعه چرم‌پاره‌ی مربعی که بر بالای يک نيزه نصب شده و نوک نيزه از پشت آن از طرف بالا پيدا بوده است. روی چرم مزين به حرير و گوهر بوده و شکل يک ستاره‌ی چهار پر كه در مرکز آن دايره‌ی کوچکی و هم‌چنين بالای آن نيز دايره‌ی کوچکی که نزديك به يقين همان که فردوسی از آن به اختر کاويانی تعبير كرده و در سمت پايين چرم چهار ريشه به رنگ‌های مختلف سرخ و زرد و بنفش آويخته و نوک اين ريشه‌ها مزين به جواهرات بوده است (مجله‌ی کاوه، شماره‌ی يک، سال نخستين: «کاوه و درفش کاويانی»، به قلم اوسکارمان، با اصلاحاتی در عبارت).